Hora Pharou, Ager Pharensis, Campus Sancti Stephani, de Vlakte van Stari Grad. De vlakte met ommuurde akkertjes in het midden van het Kroatische eiland Hvar veranderde gedurende de eeuwen van naam, maar de structuur blijft al 2400 jaar praktisch hetzelfde. Dat is de reden dat het sinds 2008 op de Unesco-Werelderfgoedlijst staat. Ik verkende de vlakte en een deel van de archeologische vindplaatsen en andere historische bezienswaardigheden.
Lees ook mijn bericht Wat doen vanuit Vrboska op Hvar.
Inhoudsopgave
Hoe verken je de Vlakte van Stari Grad?
Het gebied is te groot om in één wandeling te verkennen. De archeologische opgraving en het museum in het Dominicaanse klooster in Stari Grad kun je daarom het beste bekijken bij een apart bezoek aan het stadje. Voor de andere vindplaatsen is het handig om te fietsen tot waar het kan en van daaraf te lopen.
Ik heb een kaartje gemaakt met een mogelijke route, maar je kunt ook zelf een route plannen (of meerdere!), want bij alle plekken in dit artikel staan links naar Google Maps. Ondanks de exacte aanduidingen op Google Maps is het een uitdaging om sommige locaties te vinden. Ter plekke staan ze namelijk niet goed aangegeven. Het zoeken – en uiteindelijk vinden – is wat mij betreft een groot deel van de lol. Vooral ook omdat het een prachtig gebied is om doorheen te struinen.
Bij het toeristenbureau in Stari Grad kun je een plattegrond van de Vlakte van Stari Grad (Stari Grad Plain) krijgen met de belangrijkste vindplaatsen en andere bezienswaardigheden. Hierop staan alle wegen en paden aangegeven. De asfalt- en macadamwegen zijn geschikt voor fietsen, brommers en auto’s, op de meeste voet- en keienpaden in het gebied kun je alleen wandelen.
Vanuit Vrboska zijn er regelmatig wandelingen met een gids over de Vlakte van Stari Grad. Houd hiervoor de Facebookpagina Visit Vrboska of de website van het toeristenbureau van Vrboska in de gaten.
Vlakte van Stari Grad – Griekse kolonisten
In de 4e eeuw v.Chr. bepaalden Griekse kolonisten de basisstructuur van de akkers op de vlakte tussen het huidige Stari Grad en Vrboska. In het oud-Grieks heet een gebied met een agrarische functie Chora of Hora en Hvar heette in die tijd Pharos. De Vlakte van Stari Grad heette daarom Hora Pharos. De Grieken verdeelden de Hora in rechthoekige percelen van ongeveer 180 x 190 meter en begrensden deze door muurtjes van gestapelde stenen. (Ik neem aan dat het bouwen van muurtjes de handigste manier was om de zwerfstenen die ze van de velden weghaalden op te ruimen.) Over de vlakte lopen horizontale en verticale paden die elkaar op regelmatige afstanden kruisen.
De exacte plek waar de Griekse landmeter begon met de verdeling is bekend, op het kruispunt van de doorgaande weg tussen Vrboska en Stari Grad en een smaller zijpad. De plek heet Omphalos en er staat een informatiebord bij. We weten zelfs de naam van de eigenaar van een van de grote percelen uit het Griekse tijdperk: Mathios (zoon van) Pytheos. Die is namelijk in de grenssteen gekerfd. Die steen ligt nu in het Archeologisch Museum in Zagreb.
Eeuwenoude paadjes en muren
De Griekse structuur van de ommuurde akkers en paden, en de gewassen die zij verbouwden – vooral druiven en olijven – is 24 eeuwen intact gebleven. Na de Grieken overheersten de Romeinen het eiland. Zij noemden de Vlakte van Stari Grad Ager Pharensis, want het Romeinse woord ‘veld’ is ageren Hvar heette toen Pharina. In de Middeleeuwen duidden de inwoners het gebied aan met de Latijnse naam Campus Sancti Stephani, het veld van Sint Stefanus.
Wij kamperen regelmatig op de camping in Vrboska, en lopen en fietsen dan altijd wel een keer over de Vlakte van Stari Grad. Het voelt heel bijzonder om over de paadjes en langs de muurtjes te lopen en te beseffen dat láng geleden al mensen over diezelfde paden liepen.
Griekse uitkijktorens rond de Vlakte van Stari Grad
Aan de noordkant van de Vlakte van Stari Grad staat de ruïne van een Griekse uitkijktoren: de Maslinovik-toren (link naar Google Maps). Samen met de Tor-uitkijktoren (link naar Google Maps), boven Jelsa vormt het een verdedigingssysteem. Als de militairen in één van de torens gevaar vanuit zee opmerkten, staken ze boven op de toren een vuur aan. Zodra de militairen op de andere toren dat zagen, staken zij ook een vuur aan, zodat dat in de hoofdstad Pharos (het huidige Stari Grad) gezien zou worden.
Bij de resten van de Maslinovik-toren werd in de tweede helft van de 19e eeuw een kleine nederzetting met dezelfde naam gebouwd. Twee huizen zijn min of meer bewaard gebleven. Eén diende als schuilplaats voor vee, en in de andere stond een anti-hagelkanon. Hiermee schoten ze tijdens de Oostenrijks-Hongaarse periode, aan het einde van de 19e eeuw, naar de wolken om erge hagelbuien te voorkomen. Tegen de toren aan liggen de overblijfselen van een oven voor het winnen van kalk. Je bereikt Maslinovik via het Demodocus’ pad, genoemd naar de Griek Demodocus. Zijn naam staat op een gevonden grafsteen.
Dračevica-waterbron
Dračevica (link naar Google Maps) is een waterbron in de buurt van de Griekse uitkijktoren op de Vlakte van Stari Grad. De plek werd eeuwenlang gebruikt voor het grazen van vee, omdat de poel nooit opdroogde. Aan het einde van de 19e eeuw vonden ze hier neolithische (uit het stenen tijdperk) werktuigen en wapens. Op deze lokatie was de enige neolithische nederzetting op Hvar. De voorwerpen liggen nu in het museum in het Dominicaanse klooster in Stari Grad.
Kupinovik op de Vlakte van Stari Grad
In het gebied Kupinovik, onder het dorp Dol, was het land voornamelijk eigendom van de Griekse Komon (zoon van) Filoxenides. Zijn grafsteen is hier gevonden. En later woonde de Romein Gaius Cornificius Carus er in een groot landhuis (link naar Google Maps). Hij was raadslid van de hoofdstad van het eiland, Pharos, het huidige Stari Grad.
Opgravingen in de stad Stari Grad
Aan de oostelijke rand van het huidige stadscentrum van Stari Grad is een archeologische opgravingssite met resten uit de 4e eeuw v.Chr. tot de 6e eeuw na Ch. Het zijn wallen van de oude stad Pharos en overblijfselen van twee woonblokken met daartussen een straat.
Ontdek de geschiedenis van Stari Grad met een privé-wandeltour:
Vlakte van Stari Grad – Trims
Op en rond de Vlakte van Stari Grad vind je veel Trims. Dat zijn kleine hutjes van gestapelde stenen, met een lage ingang. De boeren bewaarden er hun gereedschap en schuilden er bij regen of storm. Ze zijn eeuwenlang op precies dezelfde manier gebouwd en het is dus ook niet te zeggen hoe oud een trim is die je in het veld ziet.
Hike vanaf de Vlakte van Stari Grad
Via het Pad van Ladasinoi (genoemd naar het illyrische volk dat hier woonde) is het een flinke klim naar het Likor-huis (link naar Google Maps) en Purkin Kuk (link naar Google Maps) in de buurt van het plaatsje Dol. Je start bij dit punt (link naar Google Maps) aan de doorgaande weg over het eiland. Volg vervolgens gewoon de wit-rode stippen en rode lijnen. Onderweg en boven bij Purkin Kuk heb je prachtig uitzicht op de stad Stari Grad, de Vlakte van Stari Grad en de zee.
Likor-huis
Wat ze nu het Likor-huis (Drankhuis) noemen, was het jachthuis van de stadsdokter Dr. Peter Ostojić (1780-1851). Lokale bewoners weten waar de bijnaam ‘drankhuis’ vandaan komt, maar ik vind het niet op internet. Ostojić bouwde dicht bij zijn jachthuis ook een watermolen (link naar Google Maps).
In het Likor-huis bewaarden ze na het overlijden van de dokter de apparatuur voor het beschieten van wolken. Dit innovatieve systeem dat de gewassen tegen hagelbuien beschermde, bestond uit 11 anti-hagelstations rond de Vlakte van Stari Grad en de akkers bij Jelsa. Na een paar jaar raakte het buiten gebruik. Sindsdien worden de gewassen aan de genade van de natuur overgelaten.
Purkin Kuk
Purkin Kuk is een prehistorisch fort uit de ijzertijd. Het is gebouwd door het illyrische volk dat vóór de komst van de Grieken op Hvar woonde.
Foto-impressie van de hike naar Purkin Kuk:
Botanische tuin ‘Katovnica’
Als je van Dol naar Vrbanj fietst, kom je langs de botanische tuin ‘Katovnica’ (link naar Google Maps). Matko Roić, natuurliefhebber en leerkracht op een basisschool, legde de tuin aan. Naast de traditionele gecultiveerde planten, zoals lavendel en olijven, plantte hij een groot aantal inheemse planten: rozemarijn, salie, duizendblad, pistache, mirte, tijm, citroenmelisse en vele andere. Naast elk van deze planten staat een steen met hun naam. In het Kroatisch en Latijn, en in het eilanddialect. En op één van de stenen staat een gedicht. De beplanting is niet bijgehouden en er is nog maar weinig van over, maar het is toch de moeite waard om even een kijkje in de tuin te nemen.
Vindplaatsen bij Vrboska in de buurt
Kaštilac
Net buiten de Vlakte van Stari Grad, aan de kust bij Vrboska, staat de ruïne van de Kaštilac-uitkijktoren (link naar Google Maps). Het is een Venetiaanse ronde toren uit de 16e eeuw (Middeleeeuws dus). Als de toren nog compleet zou zijn, dan had je er een schitterend uitzicht over Vrboska, de Vlakte van Stari Grad en het eiland Brač. Vlak bij de toren is ook een prehistorische heuvel.
Mirje – Romeinse villa rustica
Mirje is een Romeinse villa rustica die gebouwd en in bedrijf was in de eerste eeuwen na Christus. Een villa rustica is een groot huis dat in landelijk gebied ligt. De ruïne van het landhuis (link naar Google Maps) ligt aan de Vrboska-kant van de Vlakte van Starigrad. Er zijn resten uit verschillende perioden aangetroffen. Heel bijzonder is de hoge muur. Deze is gebouwd tussen de 3e en de 6e eeuw n. Chr. en bewaard gebleven (dus niet gerestaureerd) zoals je hem nu ziet staan. Vanaf hier heb je uitzicht op het meest oostelijke deel van de Vlakte van Stari Grad en op Vrboska.
Kapelletjes op de Vlakte van Stari Grad
Als je door of rond het gebied fietst of wandelt, zie je een aantal kapelletjes. Bijvoorbeeld de Kapel van St. Helena (link naar Google Maps) langs de weg van Stari Grad naar Dol en de Kapel van St. Michael (link naar Google Maps) langs de weg van Dol naar Vrbanj. Het is leuk om ze even goed te bekijken, vanwege de bijzondere gevelstenen. Bij de meeste staat een bord met informatie.
Restaurants op en rond de Vlakte van Stari Grad
In Vrboska en Stari Grad zijn heel veel café’s en restaurants, en ook in de plaatsjes Dol, en Vrbanj zijn restaurants. En midden op de Vlakte van Stari Grad is restaurant: Hora (link naar Google Maps). Bekijk de website van het restaurant. Neem voor de zekerheid zelf ook genoeg te drinken mee, want de restaurants zijn niet allemaal de hele dag open en het kan heet zijn op de vlakte. (Het beste kun je even telefonisch informeren naar de openingstijden.)
Geniet van een diner of kookles in het hart van de Vlakte van Stari Grad:
Informatie over de Vlakte van Stari Grad vind je ook op de website van het toeristenbureau van Stari Grad.
